Aşkın Aynasında Hakikate Yolculuk: İbnü’l-Arabî ile Yunus Emre’nin İzinde

Aşk… Ne bir kelimeyle tarif edilir, ne de bir ömre sığar. O, bazen bir bakışta yanar, bazen bir ömürde pişer. Ama asıl olan, onun bizi nereye götürdüğüdür. Sufi yolculuğun en kadim sırlarından biri şudur: Aşk bir vasıtadır, hakikate ulaşmak için. Ve iki büyük dost, İbnü’l-Arabî ve Yunus Emre, bu aşk yolculuğunda bizlere iki ayrı yoldan aynı hakikati işaret eder.

İbnü’l-Arabî der ki:

“Aşk, varoluşun ilkesidir. Allah, bilinmek istedi ve aşk doğdu.”

Ona göre aşk, ezelî bir sırdır. Allah’ın isimleri, suretleri, tecellileri hep aşkın bir tezahürüdür. Âşık, varlıkta gördüğü her güzellikte Sevgili’yi bulur. Her şey O’ndan bir iz taşır. Suretlerin ardına geçemeyen, aşkı yalnızca bedende arayan, hakikatin kapısından içeri adım atamaz.

Yunus Emre ise o derinliği halk diline indirir, kalplerin içine döker:

“Aşk ile gelin tanış olalım, işi kolay kılalım,” der.

Ona göre aşk, sadece Allah’a duyulan bir muhabbet değil, aynı zamanda yaratılmış her şeye duyulan bir hürmettir. Çünkü her şey, Yaradan’ın bir yansımasıdır. Yunus, aşkı öyle içmiş, öyle yanmıştı ki, her varlıkta Allah’ı görmenin ne demek olduğunu şiirle anlatmıştı.

“Benim işim gücüm aşktır, aşk ile çağırırım.”

İbnü’l-Arabî’nin aşkı tefekkürle yoğrulmuş bir bilgelik; Yunus Emre’nin aşkı ise yanışla pişmiş bir teslimiyettir. Ama her iki yolda da ortak olan bir şey vardır: Benliğin erimesi. Sufi, aşk yolculuğunda “ben”i terk etmedikçe, “O”na eremez. İbnü’l-Arabî bu hâli “fenâ” olarak tanımlar: kişinin kendi varlığında yok olup, İlahi Varlık’ta baki kalması.

Yunus ise bunu şöyle der:

“Aşıklar ölmez ölmeden evvel / Hak’ta yok olur, Hak ile var olur.”

Bu iki büyük, aynı gerçeği farklı yollarla söyler. Biri der ki, “Varlık bir aynadır; her şey O’nu yansıtır.” Diğeri der ki, “Beni bende demen, ben de değilim / Bir ben vardır bende, benden içeri.”

İbnü’l-Arabî, aşkı bir kozmik sistemin merkezine koyar; aşk olmasaydı, ne varlık olurdu, ne vuslat. Yunus Emre ise aşkı bir insanın kalbine indirir; aşk olmadan gönül taş kesilir, aşk olmadan yol yürünmez.

Aşk, hakikatin kapısıdır. Ama o kapı, dışardan değil, içeriden açılır. Ve o anahtar, İbnü’l-Arabî’nin hikmetinde gizlidir; Yunus Emre’nin şiirinde dökülür. Her ikisi de bize der ki: Kendini bilmeden aşkı bulamazsın, aşkı tatmadan hakikati tanıyamazsın.

Ve işte orada, yolun tam ortasında şu hakikat belirir:

“Aşk, Hakk’ın ta kendisidir. Aşık da, maşuk da, aşk da O’dur.”

Ne sen kaldın, ne ben… Sadece O…